Arnhem herdenkt vermoorde Palestina pioniers bij Huize Voorburg in Elden

ARNHEM – Joodse vluchtelingen uit Duitsland zochten voor de Tweede Wereldoorlog een goed heenkomen in Huize Voorburg aan de Drielsedijk in het dorpje Elden bij Arnhem. Op 3 oktober 1942 stonden de SS en de politie voor de deur. Van de 44 bewoners werden er 12 vermoord in de concentratiekampen van Hitler-Duitsland. Sinds donderdag staat er voor het huis aan de dijk een gedenksteen.

God geef alle bewoners van uw aard Sjalom, vrede”, bidt opperrabijn Binyomin Jacobs na de onthulling van de steen op 3 oktober 2019. Hij richt zich tot de kinderen van de twee basisscholen van Elden, wijst op het lied ‘My Jiddische mamme’ dat net ten gehore is gebracht. 

De Joods bewoners van het 'Palestinahuis' Voorburg in Elden bij Arnhem in 1942.

 
De Joods bewoners van het ‘Palestinahuis’ Voorburg in Elden bij Arnhem in 1942. © Collectie Schlomo Samson

,,Kun je je voorstellen: je wordt op een dag van je vader en je moeder gescheiden. Je komt terecht op een plaats waar niemand je kent. Bij mensen die alleen maar tot doel hebben om je te pijnigen, te kwellen en uiteindelijk te vermoorden.” Jacobs somt de kampen op waar voor 102.000 Nederlandse Joden de dood wachtte.

Overlevende van kamp Bergen Belsen

Schlomo Samson in 1942, uit zijn tijd in Elden. Hij bracht zijn foto's kort voor deportatie onder bij een fruitkweker in Huissen. Die kweker gaf hem alles weer terug na de oorlog

 
Schlomo Samson in 1942, uit zijn tijd in Elden. Hij bracht zijn foto’s kort voor deportatie onder bij een fruitkweker in Huissen. Die kweker gaf hem alles weer terug na de oorlog © Collectie Schlomo Samson

Jarenlang bleef het lot van de vluchtelingen uit Elden onbelicht. Totdat de Historische Kring startte met diepgravend onderzoek.

Hans Putman kwam in contact met Schlomo Samson, overlevende van het kamp Bergen Belsen.

,,Hij wordt in december 96 jaar oud, woont in een kibboets in Israël. Hij heeft geen computer maar we schrijven en bellen elkaar.”

,,In het Nederlands, dat kan hij nog steeds goed, na die paar jaar dat hij in Elden woonde. Maar hij schrijft terug in het Duits.”

,,Hij komt uit Leipzig. Hij was helaas niet in staat om de reis naar Nederland te maken.”

Betuwse leerschool voor kibboets in Palestina

Putman ontdekte dat Huize Voorburg sinds 1936 eigendom was van de vluchtelingenfamilie Kahn,uit Duitsland. ,,Het was een huis van Palestinapioniers. Joden die zich voorgenomen hadden om naar Palestina te emigreren, het latere Israël.”

,,Ze hadden hier in Elden in de Betuwe een prachtige plek om alles te leren over de tuin en landbouw, voor later in Palestina. Ze liepen stage bij de boeren in de omgeving.”

Ruilen van gevangenen 

De Palestinapioniers hadden echter  een aparte status. Putman:  ,,De Duitsers hielden hen achter de hand voor het uitruilen van Duitse inwoners van Palestina dat destijds in handen van de Britten was. De Duitsers waren gevangen gezet. De nazi‘’s wilden ze ruilen voor Joden.”

,,Er zaten Duitse tempeliers bij die al sinds de negentiende eeuw in Palestina woonden. Geslaagde zakenlieden. Maar de Britten zetten de rem op het aantal Palestinagangers dat ze binnen wilden laten. Hooguit 1500 per jaar mochten het land in. Die strakke regel was ingevoerd na de Arabisch-Joodse opstanden in Palestina voor de Tweede Wereldoorlog.”

Wachten voor de bloemlegging voor het gedenkteken in Elden.

 
Wachten voor de bloemlegging voor het gedenkteken in Elden. © Erik van ‘t Hullenaar

Anne Frank

Bruno Schlachet voert een geitje bij Huize Voorburg in Elden, het huis van de in 1942 weggevoerde Palestinapioniers.

 
Bruno Schlachet voert een geitje bij Huize Voorburg in Elden, het huis van de in 1942 weggevoerde Palestinapioniers. © Collectie Schlomo Samson

In zeven afleveringen van het Kringbulletin van Elden beschrijft Putman het geleur en gesleep met joodse gevangenen. Hartverscheurend zijn de passages over Schlomo die de lijken van Bergen-Belsen moest opladen om ze naar het crematorium te brengen.

Soms gloorde er hoop voor een transport per trein naar Palestina. Dan weer werd die hoop de bodem ingeslagen.

Overal om hen heen stierven mensen aan ziektes, uitputting en martelingen in het kamp waar ook Anne Frank en haar zus Margo om het leven kwamen.

Kille ontvangst van ex-gevangenen

Voorzitter Geert Visser van de Historische Kring Elden memoreert een vergadering van de gemeenteraad van Arnhem uit 1946. Burgemeester Matser gaf toen aan dat er 600 oorlogsslachtoffers in Arnhem te betreuren waren. Daarvan waren 150 Joden, aldus het overzicht. In werkelijkheid waren er 1500, zo bleek veel later.

Het boek van Schlomo Samson, voormalig bewoner van Huize Voorburg in Elden bij Arnhem. Hij overleefd kamp Bergen Belsen en kwam in 1946 in Palestina aan.

 
Het boek van Schlomo Samson, voormalig bewoner van Huize Voorburg in Elden bij Arnhem. Hij overleefd kamp Bergen Belsen en kwam in 1946 in Palestina aan. © DG

,,Hoe is het mogelijk”,  vraagt Jacobs zich af. Hij schetst het Nederland van pal na de oorlog, van de kille ontvangst die veel ex-gedeporteerden ten deel viel.

,,Nederland na de verschrikking. Voor veel Joden, de weinigen die het overleefd hadden, was de oorlog bij hun terugkeer nog niet voorbij. Mijn eigen vader kon niet terug naar zijn eigen huis. Want er woonden andere mensen in. En toen hij eindelijk weer in mocht wonen, kreupel als hij was als jongeman van 23, werden z’n ruiten ingegooid.”

 

Is het te laat voor dit monument in Arnhem? Laat, zeker. Maar niet te laat

Binyomin Jacobs

Laat verrezen gedenktekens

Het gedenkteken voor de in de nazi-concentratiekampen vermoorde Palestinapioniers uit Elden.

 
Het gedenkteken voor de in de nazi-concentratiekampen vermoorde Palestinapioniers uit Elden. © DG

Jacobs constateert dat pas laat na de oorlog de gedenktekens verrezen voor de weggevoerde joden. ,,Pas 50 jaar na dato. Waarom zo laat? Dat vroeg ik een keer aan een jonge burgemeester. Wat bleek? Zijn voorganger die de oorlog nog had meegemaakt wilde er liever niet over spreken.” Jacobs beschrijft Nederland als een land waar het aantal echte collaborateurs dun gezaaid was, net als de groep die zich verzette tegen de vervolging van de joden. 

,,Het gevaar ligt besloten in de vraag welke kant de meute opgaat, de grote groep. Meestal gaat dat in de richting die het makkelijkst is.”

Nooit te laat voor een gedenkteken

Onderzoeker Hans Putman van de Historische Kring Elden groet de gedenksteen met de namen van de twaalf vermoorde Palestinapioniers. Op de achtergrond in het midden opperrabijn Binyomin Jacobs.

 
Onderzoeker Hans Putman van de Historische Kring Elden groet de gedenksteen met de namen van de twaalf vermoorde Palestinapioniers. Op de achtergrond in het midden opperrabijn Binyomin Jacobs. © Erik van ‘t Hullenaar

Jacobs waarschuwt voor het opkomend antisemitisme, dat maakt dat Joods scholen in Amsterdam nu bewaakt moeten worden door de politie. ,,Is het te laat voor dit monument in Arnhem? Laat, zeker. Maar niet te laat. Het is goed dat Arnhem aandacht besteedt aan die afschuwelijke jaren en dat iedereen nu weet dat er geen 150 Joden zijn afgevoerd maar 1500.”

,,Gewone Arnhemmers met een Joods religie die werden weggerukt uit ons midden. Terwijl de goegemeente het liet gebeuren. Natuurlijk waren er uitzonderingen, anders had ik hier nooit gestaan. Dan was mijn moeder nooit gered. Maar dat neemt niet weg dat meer dan 80 procent van de Nederlandse Joden is vermoord, 102.000 van de 140.000. Het hoogste percentage van de landen in West Europa.”

bron: https://www.gelderlander.nl/arnhem/arnhem-herdenkt-vermoorde-palestina-pioniers-bij-huize-voorburg-in-elden~aa2f5b2e/

 

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *